Γιάννης Ρίτσος - 3 Χ 111 Τρίστιχα

(Πρώτη σειρά)

59. Το πιο μεγάλο μυστικό του
     ήταν αυτό που περισσότερο απ’ όλα
     ήθελε να πει.

95. Στ’ άδειο ξωκλήσι του βουνού

τα χελιδόνια μόνα λειτουργούνε.

Ελλάδα σε λένε.

(Δεύτερη σειρά)

79. Κείνα που θέλεις να φωνάξεις μην τα πεις.
     Εκείνο που αποσιωπάς (το μόνο)
    σωστά μιλάει.

97. Τα ‘δες τα περιστέρια στο καμπαναριό;

Αυτά χτυπάνε τις καμπάνες στις 8 και 10΄.

Ξυπνάνε τα παιδιά στην ώρα τους.

(Τρίτη σειρά)

6. Το μαύρο, απ’ τ’ άλλο του μέρος
   άσπρο είναι. Δική σου δουλειά
   να το αντιστρέψεις.

48. Πού βρίσκουν τέλος οι άνθρωποι; Δεν καταλαβαίνω.
     Και μόνο μια στιγμή αν βαθιά τη συλλάβεις
    γεμίζεις αιώνες.

95. Δικό του τίποτα δεν κράτησε. Το πιο δικό του
     ήταν εκείνο που έδινε. Και τούτο πάντα
     ήταν το πιο πολύ.

Εργατικό ατύχημα

Είμαι ένας επαγγελματίας κτίστης. Την ημέρα του ατυχήματος δούλευα στην στέγη μιας εξαώροφης οικοδομής. Μετά το πέρας της εργασίας μου είδα ότι μου περίσσευαν περίπου 250 κιλά τούβλα.

Αντί να τα κατεβάσω στα χέρια από την σκάλα αποφάσισα να τα βάλω σε ένα βαρέλι και να τα κατεβάσω με μια τροχαλία που ευτυχώς υπήρχε στην στέγη από πριν. Σπρώχνω λοιπόν το βαρέλι στο κενό, το γεμίζω με τα 250 κιλά τούβλα και κατεβαίνω στον δρόμο.

Λύνω το σκοινί κρατώντας το γέρα για να κατεβάσω τα τούβλα αργά και σταθερά. Όπως γράφω και στο έντυπο που μου δώσατε, το βάρος μου είναι 62 κιλά. Ξαφνιασμένος από ένα δυνατό τράβηγμα, τα ‘χασα και ξέχασα να αμολήσω το σκοινί. Όπως αντιλαμβάνεστε απογειώθηκα και άρχισα μια ταχεία άνοδο παράλληλα προς την οικοδομή. Στο τρίτο πάτωμα περίπου συναντήθηκα με το βαρέλι που κατέβαινε. Αυτό εξηγεί τα κατάγματα του κρανίου και της ωμοπλάτης μου. Η συνάντηση με το βαρέλι επιβράδυνε την άνοδο μου και συνέχισα να ανεβαίνω μέχρι που τα δάχτυλα του δεξιού μου χεριού χώθηκαν μέσα στην τροχαλία.
Έως τότε, είχα βρει ήδη τον εαυτό μου και έτσι μπόρεσα να κρατηθώ γέρα από το σκοινί παρά τον πόνο μου. Την ίδια στιγμή το βαρέλι συγκρούεται με το πεζοδρόμιο και του φεύγει ο πάτος. Ελευθερωμένο από το βάρος των τούβλων το βαρέλι ζύγιζε τώρα 25 κιλά. Όπως καταλαβαίνετε ξεκίνησα μια γρήγορη κάθοδο παράλληλα προς την οικοδομή. Στο τρίτο πάτωμα περίπου, συναντήθηκα με το βαρέλι που ανέβαινε. Αυτό εξηγεί τα κατάγματα στους αστραγάλους και τα τραύματα στο κάτω μέρος του σώματός μου.

Αυτή τη φορά η σύγκρουση με το βαρέλι με φρενάρισε αρκετά ώστε να απαλύνει την πτώση μου πάνω στο σωρό από τα τούβλα. Με λύπη μου σας πληροφορώ ότι ξαπλωμένος κατάχαμα, ακινητοποιημένος από τον πόνο κοιτώντας το άδειο βαρέλι έξι πατώματα πάνω από το κεφάλι μου, χάνω τις αισθήσεις μου και αμολάω το σκοινί...

Αυτό εξηγεί τα κατάγματα στο θώρακα και τα πλευρά.

Ο Δηλών.

Ένα προικοσύμφωνο από τη Σύρο του 1671

Από τα αρχεία της Νομαρχίας Κυκλάδων  το ακόλουθο προικοσύμφωνο.

Εν έτει 1671 μηνί Ιανουαρίω ημέρα δεκάτη εν Σύρω.

εν ονόματι της Αγίας Τριάδος και της Κοκκίνης προστάτιδος της νήσου Σύρου

Προκοσύμφωνον της πρώτης μας κόρης και της θυγατρός του Κωστάκη και της Σμαράγδας και της μακαρίτισσας της γυναικός μου Πιπινίτσας ήτις θα πάρη νόμιμον σύζυγον τον Ντεμογιαννάκη του Κωνσταντάκη της Πιπινίτσας Πηνελόπης Βαρβαρίτσας.

Και εγώ και η μακαρίτισσα η γυναίκα μου Πιπινίτσα δίδομεν την συγκατάθεσίν μας εις το να πάρη η κόρη μας Κατή, νόμιμον σύζυγον και να τον έχη να τον νέμεται μέρα νύκτα, τον Ντεμογιαννάκη Μανωλάκην του Κωνσταντάκη και της Πιπινίτσας Πηνελόπης Βαρβαρίτσας.

Εν πρώτοις δίδομεν από τα φύλλα της καρδιάς μας την ευχήν να τρισευτυχήσουν και να πολυχρονίσουν.

Δεύτερον δε τέσσαρα εικονίσματα το πρώτον ευς ξύλον δυνατόν και χονδρόν δύο δάκτυλα και τα άλλας εις αχιβάδα.

Τρία υποκάμισα τα δύο μικρά και το ένα μεγάλο, δύο μικρά αποκατινά (εσώβρακα) παστρικά, ατρύπητα και ολόγερα.

Δύο μισοφόρια ολόγερα και μπουγαδιασμένα.

Ενάμισυ ζευγάρι κάλτσες εως ότου να γίνη ο γάμος έχη καιρόν να πλέξη και την άλλη για να γίνουν δύο ζευγάρια.

Ενα φουστάνι από τσίτι ριγωτό, άλλο ένα από σακονέτα της μακαρίτισσας της γιαγιάς μου.

Ενα μανδύλι του λαγιού και δύο μανδοσαλάμια

Μια φασκιά για τα καλορίζικα

Δύο ζεύγη παπούτσια το ένα μπαλωμένο

Σαράντα πήχες βρακοζώνα και μετά τον θάνατο του παπού μας άλλη τόση.

Του γαμβρού μια σκούφια να την φορή βραδιά παρά βραδιά δια να μη του τρυπήση γρήγορα.

Δύο τσουκάλια κάστρινα της καραίτισσας της γιαγιάς μου

Δύο φλιτζάνια του καφέ χωματίνια.

Το αμελέτητο με δύο χέρια νεροπαστρικό και άπιαστο

Τρεις βελόνες της κάλτσας.

Ένα ζάρφι χωματένιο

Ενα στρώμα μπαλωμένο της μακαρίτισσας της γιαγιάς μου από φύλλα καλαμόφυλλα.

Ενα λύχνο χωματένιο και άλλον έναν από ντενεκέ

Ενα κλειδί

Μια ψυράγγα (χωράφι) ίθα με μιά παλέστρα του γαϊδάρου

Τρία ρεάλια, πέντε παράδες και επτά άσπρα.

Κοντά με όλα αυτά που τους κάμαμεν τους νοικοκυραίους της Σύρου την μίαν κάμαραν του σπιτικού που καθούμαστε και άμα πεθάνω εγώ και ο παππούς της Κατής όλο το σπίτι.

Ακόμη δε και αυτά 2 κόττες ένα πετεινό, είκοσι αυγά, ένα κόσκινο, μία μπιρμπιτσέλια σπητίσια μακαρόνια, και αν προφθάσουμεν θα κάνουμε άλλα τόσα.
Δέκα οκάδες ελιές και πέντε οκάδες χαμάδα, 2 βάζα κάπαρι, δύο ντουζίνες χήνους, σαράντα κοπόνια κρομμύδια όλα αυτά να τα κάμουν θάλασσα να τρών και να πίνουν όλο το οκταήμερο γαμβρός και νύμφη και όλο το συμπεθεριό και οι ποιό κοντά γειτόνοι.

Εις τον γαμβρόν, την Κατή με τα ούλα της.

Ο πενθερός

Κωνσταντάκης της Σμαράγδας

Εν Σύρω τη 10 Ιανουαρίου 1671

Ο στρατός της ...πείνας

«Άτιμος είναι ο κόσμος τούτος, άδικος τιποτένιος. Οι πιο καλοί πεινούν κι αδικιούνται, οι πιο κακοί τρων και πίνουν και κυβερνούν, χωρίς πίστη, χωρίς ντροπή, χωρίς αγάπη. Δεν μπορεί πια το άδικο να βαστάξει! Θα βγω στους γύρω δρόμους, θα σταθώ στις πλατείες, θανέβω στις στέγες και θα φωνάξω: Ελάτε όλοι οι πεινασμένοι κι οι αδικημένοι κι οι τίμιοι να σμίξουμε, να βάλουμε φωτιά, να καθαρίσει η γης από δεσποτάδες κι αφεντάδες κι αγάδες.

…Θάθελα, νάχα τη δύναμη να σηκωθώ, να κηρύξω σε όλο τον κόσμο επανάσταση. Να ξεσηκώσω όλους τους ανθρώπους, άσπρους, μαύρους, κίτρινους, να γίνουμε ένας στρατός της πείνας παντοδύναμος και να μπούμε στις μεγάλες σαπισμένες πολιτείες και στα άτιμα παλάτια και στα ξετσίπωτα σεράγια της Πόλης και να βάλουμε φωτιά!»

Νίκος Καζαντζάκης, «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»

Ευφάνταστες μορφές προπαγάνδας στην υπηρεσία της πολιτικής και του πολέμου

Η προπαγάνδα αποτελεί ένα τρομερό όπλο στα χέρια εκείνου που γνωρίζει να το χρησιμοποιεί, έλεγε ο Αδόλφος Χίτλερ. Και οι Ναζί σίγουρα γνώριζαν από προπαγάνδα... Το όπλο αυτό χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τις πολιτικές εξουσίες για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης, συχνά με εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Η προπαγάνδα, η σκόπιμη δηλαδή διάδοση ψεύτικων ή παραποιημένων πληροφοριών με στόχο να οδηγηθεί η κοινή γνώμη προς ορισμένη κατεύθυνση, βρίσκει εφαρμογή σε πολέμους, ιδεολογίες, εταιρείες, πολιτικές εκστρατείες, και με το πέρασμα του χρόνου τα εργαλεία της εξειδικεύονται και βελτιστοποιούνται διαρκώς.

Όταν σκεφτόμαστε τον όρο προπαγάνδα, συνήθως το μυαλό μας πάει στις ειδήσεις ή σε αφίσες που κυκλοφορούν με σκοπό την προώθηση συγκεκριμένων μηνυμάτων. Στη διάρκεια του περασμένου αιώνα, πάντως, πήρε ορισμένες ενδιαφέρουσες και... ασυνήθιστες μορφές.

Το ρατσιστικό βιβλίο για παιδιά

Το κόμμα των Μαύρων Πανθήρων προκάλεσε φόβους στη συντηρητική κοινωνία των ότι η ομάδα θα αποτελούσε μια βίαιη απειλή για την ίδια. Το FBI επιχείρησε πολλές φορές να διαλύσει τους Μαύρους Πάνθηρες. Μία από τις στρατηγικές που εφάρμοσε είχε ως στόχο να τροφοδοτήσει φόβους ότι η ομάδα ήταν επικίνδυνη για την κοινωνία.

Το FBI ήθελε οι λευκοί αλλά και οι μαύροι κάτοικοι στις ΗΠΑ να καταγγείλουν τους Μαύρους Πάνθηρες. Για τον σκοπό αυτό δημιούργησε ένα βίαιο βιβλίο για παιδιά! Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1968 και περιείχε εικόνες λευκών ως γουρούνια, οι οποίοι κακοποιούνταν άγρια από ακραίους μαύρους. Στις σελίδες του απεικονίζονταν λευκοί ιδιοκτήτες καταστημάτων και λευκοί αστυνομικοί να δέχονται βία, ενώ τα μέλη των Μαύρων Πανθήρων εμφανίζονταν να κρατούν όπλα.

Κι όλα αυτά για να επιβληθεί η ιδέα ότι οι Πάνθηρες ήταν μία βίαιη τρομοκρατική ομάδα που ήθελε να σκοτώνει λευκούς. Παρόλο που δημιουργήθηκε από το FBI, αποδόθηκε στους ίδιους τους Μαύρους Πάνθηρες. Αντίτυπα του βιβλίου ζωγραφικής μοιράστηκαν σε όλες τις ΗΠΑ, προκαλώντας τρόμο στους πολίτες.

Το βιβλίο είχε ως στόχο τα παιδιά, γεγονός που το καθιστά ακόμη πιο σοκαριστικό. Η ενέργεια του FBI φαίνεται μάλιστα πως στέφθηκε από επιτυχία, αφού αρκετοί μαύροι ηγέτες σταμάτησαν να στηρίζουν τους Πάνθηρες μετά την κυκλοφορία του βιβλίου.

Οι κατασκευασμένες προφητείες

Σε συνθήκες φόβου, πολλοί άνθρωποι στρέφονται στο υπερφυσικό για να βρουν παρηγοριά. Στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, οι συμμαχικές δυνάμεις αλλά και οι χώρες του Άξονα επιχείρησαν να κάμψουν το ηθικό των αντιπάλων, κατασκευάζοντας ψεύτικες προφητείες.

Οι Βρετανοί προσέλαβαν έναν γερμανοεβραίο αστρολόγο να κάνει προβλέψει για ανώτατους αξιωματούχους των Ναζί, ανάμεσα στους οποίους συμπεριλαμβανόταν και ο Αδόλφος Χίτλερ. Ο αστρολόγος δημοσίευσε και προβλέψεις σε γερμανικά περιοδικά αστρολογίας, κάνοντας λόγο για ήττα των Γερμανών στον πόλεμο. Ο ίδιος έδωσε ομιλίες και στις ΗΠΑ όπου επίσης αναφερόταν στην επερχόμενη ήττα των Ναζί.

Αλλά και οι Γερμανοί εκτίμησαν την αξία της χρήσης των προφητειών για σκοπούς προπαγάνδας. Ο αρμόδιος υπουργός, Γιόζεφ Γκέμπελς, προώθησε τη δημιουργία ψεύτικων προφητειών του Νοστράδαμου για την ήττα των Συμμάχων. Τα σχετικά φυλλάδια ρίχτηκαν από αέρος στο Βέλγιο και στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η πόλη της προπαγάνδας στη Βόρεια Κορέα

Η Βόρεια Κορέα, μια χώρα γνωστή διεθνώς για τη χρήση της προπαγάνδας, έχτισε στη δεκαετία του 1950 μια πόλη «φάντασμα», την Kijong-dong, για να ενθαρρύνει τους απογοητευμένους Νοτιοκορεάτες να διασχίσουν τα σύνορα και να βρεθούν στον «παράδεισο». Με τον τρόπο αυτό θέλησε να επιδείξει στους φτωχούς κατοίκους της γειτονικής χώρας την επιτυχία της Βόρειας Κορέας.

Η «πόλη της προπαγάνδας», όπως έχει χαρακτηριστεί, χτίστηκε λίγο μετά τον πόλεμο της Κορέας, δίπλα στα σύνορα με τη Νότια Κορέα προκειμένου να είναι ορατή. Περιλαμβάνει κτίρια με μπλε στέγες, ηλεκτρικό ρεύμα, νοσοκομεία, σχολεία και διατηρείται διαρκώς καθαρή. Δεν θα ήταν και τόσο κακή ιδέα για έναν φτωχό νοτιοκορεάτη αγρότη…

Η αλήθεια, ωστόσο, είναι κάπως διαφορετική. Επί δεκαετίες, η Νότια Κορέα παρακολουθεί την πόλη, καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως πρόκειται για μια απάτη. Κανείς δεν κατοικεί στην πόλη και μόνο τα συνεργεία καθαρισμού κάνουν πότε πότε την εμφάνισή τους. Η ίδια η Βόρεια Κορέα δεν έχει κατορθώσει να δελεάσει τους Νοτιοκορεάτες να περάσουν στην άλλη πλευρά των συνόρων.

Σπέρνοντας το μικρόβιο της ζήλιας στο μέτωπο

Οι Ναζί χρησιμοποίησαν έναν ομολογουμένως πρωτότυπο τρόπο για να κάμψουν το ηθικό των στρατιωτών των συμμαχικών δυνάμεων. Στόχευσαν στη ζήλια, πετώντας από αέρος χιλιάδες φυλλάδια στους στρατιώτες. Στα φυλλάδια που ρίχτηκαν στο μέτωπο των Γάλλων, απεικονίζονταν βρετανοί στρατιώτες να εκμεταλλεύονται γαλλίδες γυναίκες. Ένα άλλο έδειχνε άντρες που είχαν αποφύγει τη στρατιωτική θητεία να πηγαίνουν με γαλλίδες γυναίκες, ενώ οι ίδιοι οι στρατιώτες πολεμούσαν στα χαρακώματα.

Στα φυλλάδια που απευθύνονταν προς του αμερικανούς στρατιώτες, οι Ναζί υπονοούσαν ότι οι σύζυγοι και οι φιλενάδες τους απελευθερώνονταν σεξουαλικά όσο εκείνοι βρίσκονταν στην Ευρώπη. Οι Πολωνοί, πάλι, «βομβαρδίστηκαν» με φυλλάδια των γυναικών τους να κάνουν σεξ με Εβραίους.

Η Communist-land της Κίνας

Η Κίνα εγκαινίασε πρόσφατα ένα τεράστιο θεματικό πάρκο για «εκπαιδευτικούς σκοπούς». Το προπαγανδιστικό πάρκο, όπως έχει αποκληθεί, δεν διαθέτει τρενάκια, αλλά είναι γεμάτο από σύμβολα του Κομμουνιστικού Κόμματος της χώρας. Ανάμεσα σε αυτά πολλά αγάλματα που απεικονίζουν παιδιά ντυμένα με τις στολές τους κόμματος, τα οποία κρατούν αντίτυπα του «κόκκινου βιβλίου» του Μάο.

Στο «πάρκο πλύσης εγκεφάλου», όπως επίσης έχει αποκληθεί επίσης, τα παιδιά μπορούν να γίνουν μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος, προκειμένου να αναπτύξουν από νεαρή ηλικία την κομμουνιστική πίστη τους.

Πρόκειται για το πρώτο από τα έξι σχετικά πάρκα που αναμένεται να δημιουργηθούν στην Κίνα. Πάντως η πρωτοβουλία της κυβέρνησης δέχεται κριτική από πολίτες, που εξαπέλυσαν διαδικτυακή επίθεση, κάνοντας λόγο για σπατάλη χρημάτων και για «πλύση εγκεφάλου».

Τα κόμικ ως εργαλείο προπαγάνδας

Τα κόμικ είναι ιδιαίτερα διαδεδομένα στις ΗΠΑ, με σούπερ ήρωες όπως ο Κάπτεν Αμέρικα και ο Σούπερμαν να ενισχύουν τα στερεότυπα των Αμερικανών επί δεκαετίες. Πριν από την έναρξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου κι ενώ η βιομηχανία των κόμικ βρισκόταν στο ξεκίνημά της, η Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ εκτίμησε πως οι σούπερ ήρωες θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναν πολύτιμο τρόπο επιρροής των πολιτών. Για τον σκοπό αυτό, η κυβέρνηση σχεδίασε και κυκλοφόρησε μεγάλο αριθμό κόμικ. Οι εταιρείες ακολούθησαν και σύντομα οι ΗΠΑ «πλημμύρισαν» από βιβλία κόμικ.

Στη διάρκεια του πολέμου, τα κόμικ έτειναν να παρουσιάζουν ως υπανθρώπους και αδύναμους τους ανθρώπους του Άξονα. Οι εχθροί παρουσιάζονταν υποδεέστεροι των ισχυρών αμερικανών υπερηρώων, που τους πολεμούσαν.

Η ίδια ψυχολογική στρατηγική χρησιμοποιείται μέχρι τις μέρες μας. Τα κόμικ έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως σε στρατιωτικές και πολιτικές διαμάχες, όπως ο Ψυχρός Πόλεμος, οι πόλεμοι της Κορέας και του Βιετνάμ και πρόσφατα στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Τα τελευταία χρόνια, ο αμερικανικός στρατός έχει δημιουργήσει μια σειρά κόμικ με θέμα τους Ιρακινούς. Οι Ιρακινοί στρατιώτες και αστυνομικοί παρουσιάζονται ως καταπληκτικοί σούπερ ήρωες που συνθλίβουν τους αδύναμους αντάρτες.

«Βομβαρδισμοί» με πλαστά χρήματα

Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να επηρεάσεις τους ανθρώπους από το… χρήμα. Στο Βιετνάμ, οι ΗΠΑ έριξαν από αεροπλάνα πλαστά χαρτονομίσματα, τα οποία περιείχαν μηνύματα, που ανέφεραν ότι σύντομα οι κομμουνιστές θα πτωχεύσουν το έθνος με τον άσκοπο πόλεμό τους και πως αθώοι άνθρωποι θα βρεθούν αντιμέτωποι με την απόλυτη φτώχεια.

Τα πλαστά χαρτονομίσματα χρησιμοποιήθηκαν ευρέως και στη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Αρκετά ασιατικά κράτη «βομβαρδίστηκαν» με χρήματα από τις συμμαχικές δυνάμεις. Σε κάθε περίπτωση, τα χαρτονομίσματα περιείχαν μηνύματα. Οι ΗΠΑ έριξαν τα χαρτιά στην Ιαπωνία, σε μια προσπάθεια να προκαλέσουν τη δυσπιστία των πολιτών απέναντι στην κυβέρνηση της χώρας. Οι Βρετανοί έκαναν ρίψη στη Μαλαισία, την οποία κατείχε τότε η Ιαπωνία, τα οποία ανέφεραν ότι σύντομα τα ιαπωνικά χαρτονομίσματα θα ήταν άχρηστα. Σύντομα, έγραφαν, τα βρετανικά χρήματα θα τα αντικαταστήσουν.

Το «παιχνίδι» με τα γραμματόσημα του εχθρού

Η αλληλογραφία και η επικοινωνία αποτελούσε κρίσιμο κομμάτι κάθε πολέμου, συνεπώς ο έλεγχος των ταχυδρομικών υπηρεσιών σήμαινε έλεγχος των μηνυμάτων του εχθρού.

Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σύμμαχοι και ο Άξονας συχνά «πείραζαν» τα γραμματόσημα των αντιπάλων. Τα γραμματόσημα αλλάζονταν ελαφρώς και αποστέλλονταν σε εχθρικό έδαφος. Οι Σύμμαχοι άλλαζαν την εικόνα των Χίτλερ και Μουσολίνι και τους εμφάνιζαν ως φοβισμένους ή κακούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μετέτρεπαν το κεφάλι του Χίτλερ σε ένα ανατριχιαστικό κρανίο. Προσπάθησαν επίσης να σπείρουν τη διχόνοια ανάμεσα στους Ναζί, βάζοντας στα γραμματόσημα αξιωματούχους τους αντί για τον ίδιο τον Χίτλερ.

Και οι δυνάμεις του Άξονα συμμετείχαν στον «πόλεμο των γραμματοσήμων». Σε γραμματόσημα με τις εικόνες των ηγετών των Συμμάχων έγραφαν συκοφαντικά μηνύματα πάνω σε αυτά. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις αντικαθιστούσαν γραμματόσημα με τη βασίλισσα της Βρετανίας με εκείνες του Στάλιν.

Οι μπάλες ποδοσφαίρου σε Ιράκ και Αφγανιστάν

Το ποδόσφαιρο αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα αθλήματα στον κόσμο. Άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη παρακολουθούν ευλαβικά τους αγώνες, ενώ παίζουν και οι ίδιοι. Οι ΗΠΑ πάντως αποτελούν μια εξαίρεση στον κανόνα, καθώς οι πολίτες τους ενδιαφέρονται ελάχιστα για το ποδόσφαιρο σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό δεν εμποδίζει τη χώρα να χρησιμοποιήσει το άθλημα για να προωθήσει τους δικούς της σκοπούς. Στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, χιλιάδες μπάλες ποδοσφαίρου μοιράστηκαν στους νεαρούς κατοίκους, σε μια προσπάθεια να κερδηθεί η εύνοιά τους.

Δυστυχώς η τακτική δεν απέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Το γεγονός πως πάνω σε πολλές από αυτές είχε αναγραφεί η βασικότερη αρχή του Ισλάμ «Δεν υπάρχει άλλος θεός παρά μόνον ο Αλλάχ και ο Μωάμεθ είναι ο προφήτης του» προκάλεσε οργή, αφού πολλοί μουσουλμάνοι ένιωσαν προσβεβλημένοι και δεν ήθελαν να κλωτσήσουν μια μπάλα με το ιερό μήνυμα πάνω της.

Η δύναμη των ρούχων

Το ντύσιμο αποτελεί άλλο ένα ισχυρό εργαλείο στα χέρια της πολιτικής. Επί αιώνες, οι πολίτες της Κίνας ξεχώριζαν για το ιδιαίτερο ενδυματολογικό τους στιλ, το οποίο αποτελούσε χαρακτηριστικό σύμβολο του κινεζικού πολιτισμού. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Μάο, όλα άλλαξαν. Οι πολίτες της αχανούς ασιατικής χώρας άρχισαν να ντύνονται πανομοιότυπα, με αυστηρά ρούχα, που καταργούσαν κάθε δυνατότητα ατομικής έκφρασης μέσω της ενδυμασίας. Όσοι αρνούνταν να ακολουθήσουν τους κανόνες, θεωρούνταν αντιπατριώτες. Στόχος του κομμουνιστικού κόμματος ήταν να σπάσει κάθε δεσμό με τις παραδόσεις της αυτοκρατορικής Κίνας, αλλά και με τις συνήθειες της Δύσης.

Η κατάσταση σήμερα στην Κίνα είναι διαφορετική. Στη Βόρεια Κορέα, πάλι, παραμένει λίγο πολύ ίδια. Η χώρα έχει συστήσει μάλιστα και «αστυνομία μόδας», η οποία φροντίζει όλοι οι πολίτες να ντύνονται με τρόπο που θα έκανε περήφανο τον «μεγάλο ηγέτη».

Πηγή: e-volos.gr

Η Μάχη του Μαραθώνα (Σεπτέμβριος 490 π.Χ.)

Η περίοδος της ελληνικής Ιστορίας μεταξύ 492-479 π.Χ είναι γνωστή ως «Περσικοί Πόλεμοι». Οι πόλεμοι αυτοί αφορούσαν στις ελληνικές πόλεις απ’ τη μια και στην πανίσχυρη Περσική Αυτοκρατορία απ’ την άλλη. Αιτία των πολέμων ήταν η επεκτατική πολιτική των Περσών, οι οποίοι αδυνατώντας πια να επεκταθούν προς τα ανατολικά (Ινδία), τα νότια (Αίγυπτο) και τα βόρεια (Χώρα των Σκύθων), είχαν πια μοναδική επιλογή τη δύση, με την Ελλάδα να αποτελεί το μόνο σοβαρό εμπόδιο που έπρεπε να ξεπεράσουν για να επιτύχουν το στόχο τους.

Την αφορμή έδωσε η Ιωνική Επανάσταση (499 π.Χ - 493 π.Χ). Οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας επαναστάτησαν κατά των Περσών και η Αθήνα για να τις βοηθήσει έστειλε 20 πλοία, ενώ 5 πλοία έστειλε η Ερέτρια. Οι επαναστάτες στην αρχή σημείωσαν κάποιες επιτυχίες με κυριότερη αυτή της πυρπόλησης των Σάρδεων, πρωτεύουσα του σατράπη της Ιωνίας. Γρήγορα ωστόσο τα πράγματα άλλαξαν και οι Πέρσες κατέπνιξαν την επανάσταση. Ο βασιλιάς της Περσίας Δαρείος, μαθαίνοντας ότι κάποιες ελληνικές πόλεις είχαν στείλει βοήθεια στους επαναστάτες, θύμωσε τόσο πολύ ώστε έριξε με το τόξο του ένα βέλος στον ουρανό και ορκίστηκε να τους τιμωρήσει. Μάλιστα ο θυμός του ήταν τόσος ώστε κάθε βράδυ έβαζε έναν από τους υπηρέτες του να του λέει: «Δέσποτα, μέμνησο των Αθηναίων!»

Για να εκδικηθεί ο Δαρείος οργάνωσε μεγάλο στρατό τον οποίον απέστειλε το 492 π.Χ. εναντίον της Ελλάδας, με επικεφαλής τον γαμπρό του Μαρδόνιο. Η εκστρατεία όμως απέτυχε καθώς ο στόλος του καταστράφηκε από τρικυμία παραπλέοντας τον Άθω.

Δυο χρόνια αργότερα οι Πέρσες ήταν έτοιμοι να επιστρέψουν, πάλι από τη θάλασσα. Μετά την αποτυχία της εκστρατείας του Μαρδόνιου, ο Δαρείος διέταξε να αρχίσουν νέες προετοιμασίες και σύμφωνα με τα κρατούντα της εποχής με κήρυκες ζήτησε απ’ τους Έλληνες «γην και ύδωρ», ως δείγμα υποταγής. Αν και κάποιες πόλεις φοβήθηκαν και δήλωσαν υποταγή, άλλες πόλεις με κυριότερες την Αθήνα και τη Σπάρτη αρνήθηκαν. Οι Αθηναίοι μάλιστα θεώρησαν τόσο προσβλητική την απαίτηση των Περσών ώστε έριξαν τους κήρυκες στο βάραθρο της Ακρόπολης και καταδίκασαν σε θάνατο τους άτυχους διερμηνείς επειδή βρώμισαν την ελληνική γλώσσα! Οι Σπαρτιάτες απ’ την πλευρά τους έριξαν τους κήρυκες στο πιο κοντινό πηγάδι, για να βρουν άφθονη «γη και ύδωρ», όπως είπαν ειρωνικά. Μετά από αυτό ο πόλεμος ήταν πλέον αναπόφευκτος.

Την άνοιξη του 490 π.Χ. ο Περσικός στρατός με επικεφαλής τον Δάτη (έναν ικανό Μήδο ναύαρχο) και τον Αρταφέρνη (ανιψιό του Μεγάλου Βασιλιά και γιο του σατράπη των Σαρδέων) ξεκίνησε για δεύτερη φορά εναντίον της Ελλάδας, ακολουθώντας μια διαδρομή δια των νησιών του νοτίου και κεντρικού Αιγαίου πελάγους με διαταγές να καταλάβουν τις Κυκλάδες, να τιμωρήσουν τη Νάξο για την αντίσταση κατά των Περσών πριν την Ιωνική Επανάσταση και να τιμωρήσουν τις πόλεις της Αθήνας και της Ερέτριας.

Τα πιο πολλά νησιά που βρέθηκαν στον διάπλου των Περσών υποτάχθηκαν. Η Ερέτρια αντίθετα αντιστάθηκε γενναία για έξι ημέρες, έως ότου κάποιοι κάτοικοί της πρόδωσαν και βοήθησαν τους Πέρσες να περάσουν τα τείχη της πόλης. Ακολούθησε καταστροφή της πόλης εκ θεμελίων και οι κάτοικοι που επέζησαν της σφαγής που ακολούθησε πιάστηκαν αιχμάλωτοι.

Από την Ερέτρια ο Περσικός στόλος πέρασε στο Μαραθώνα όπου αγκυροβόλησε και αποβίβασε τον στρατό. Το σημείο που έγινε η αποβίβαση βρισκόταν 35 χιλιόμετρα περίπου ΒΑ των Αθηνών. Οι Πέρσες επέλεξαν αυτήν την τοποθεσία ακολουθώντας τις οδηγίες του εξόριστου απ’ τους Αθηναίους Ιππία, γιου του Πεισίστρατου, τυράννου της Αθήνας, ο οποίος μαζί με τους λιγοστούς οπαδούς του στην Αθήνα, ονειρευόταν να αναλάβει πάλι την εξουσία με τη βοήθεια των Περσών. Ο Ιππίας μάλιστα είχε ακολουθήσει τους Πέρσες στην εκστρατεία ως σύμβουλος με την ελπίδα ότι οι Αθηναίοι θα απομακρύνονταν απ’ την πόλη τους, η οποία θα αλώνονταν εύκολα απ’ τους οπαδούς του.

Οι Αθηναίοι μόλις πληροφορήθηκαν την αποβίβαση των Περσών έστειλαν αγγελιαφόρο στη Σπάρτη να ζητήσει βοήθεια, ενώ οι ίδιοι αποφάσισαν να πάνε στον Μαραθώνα, ελπίζοντας να αιφνιδιάσουν τους Πέρσες και παράλληλα ευελπιστώντας να έρθουν γρήγορα οι Σπαρτιάτες.

Ο Αθηναίος αγγελιαφόρος έφτασε στη Σπάρτη μετά από δύο ημέρες και ζήτησε βοήθεια, αλλά οι Σπαρτιάτες, επικαλούμενοι θρησκευτικούς λόγους, απάντησαν ότι θα στείλουν στρατό μετά την πανσέληνο. Οι Αθηναίοι ωστόσο έλαβαν απρόσμενη βοήθεια όταν δύναμη 1.000 Πλαταιέων συμπαρατάχθηκαν μαζί τους εναντίον των Περσών.

Η στρατιωτική τακτική του Περσικού στρατού ήταν κατά βάση αμυντική. Συνήθως περίμεναν τον εχθρό να πλησιάσει και να τον αποδεκατίσουν με ένα σύννεφο βελών. Η διάταξή του είχε ενισχυμένο κέντρο, με τα πλέον εμπόλεμα τμήματα του στρατού που αποτελούνταν από Πέρσες και Σάκες, ενώ οι πτέρυγες ήταν πιο αδύναμες και αποτελούνταν απ’ τους υποτελείς λαούς των Περσών.

Αντίθετα οι Αθηναίοι είχαν ως ισχυρό τους όπλο τη φάλαγγα και προτιμούσαν τη μάχη από κοντά. Οι Αθηναίοι ήταν χωρισμένοι σε δέκα φυλές, με την κάθε φυλή να διαθέτει στον κοινό αγώνα 1.000 οπλίτες και έναν επικεφαλής στρατηγό. Έτσι ο στρατός των Αθηναίων αποτελούταν από 10.000 οπλίτες, τους οποίους διοικούσαν 10 στρατηγοί. Στη διάρκεια ενός πολέμου, κάθε ημέρα οριζόταν ένας στρατηγός ως διοικητής όλου του στρατού για την ημέρα εκείνη. Επειδή οι αποφάσεις λαμβάνονταν με ψηφοφορία, για αποφυγή ισοψηφίας η πόλη διόριζε ένα άλλο στρατηγό, που είχε τον τίτλο του Πολέμαρχου, και ο οποίος είχε δικαίωμα ψήφου. Έτσι επειδή οι ψήφοι ήταν έντεκα δεν υπήρχε περίπτωση ισοψηφίας.

Έτσι το μέγεθος του αθηναϊκού στρατού ανήρθε συνολικά στους 10.000 οπλίτες (και άλλοι 1.000 Πλαταιείς), ενώ το μέγεθος του περσικού στρατού ανέρχονταν σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς μεταξύ 200.000 και 600.000 με πιο πιθανό αριθμό τους 300.000. Επιπλέον ο περσικός στόλος αριθμούσε 600 τριήρεις, ενώ υπήρχαν και 1.000 ιππείς. Οι σύγχρονοι ιστορικοί όμως κατεβάζουν αισθητά την περσική δύναμη σε 100.000 οπλίτες περίπου. Πάντως ακόμα και αν οι Αθηναίοι μπορούσαν να συγκεντρώσουν όλους τους διαθέσιμους οπλίτες τους στο Μαραθώνα, η αριθμητική υπεροχή των Περσών θα ήταν τουλάχιστον δύο προς ένα. Βέβαια η συγκέντρωση όλου του στρατού στο Μαραθώνα, θα οδηγούσε τους Πέρσες σε μια άνετη επίθεση στην Αθήνα από το Σούνιο και θα σηματοδοτούσε την καταστροφή της Αθήνας. Για το λόγο αυτό οι Αθηναίοι αποφάσισαν να κλείσουν τις δύο εξόδους των στενών, όπου μπορούσαν να περιμένουν τους Σπαρτιάτες και ταυτόχρονα να εμποδίζουν την επίθεση των Περσών στην Αθήνα. Πολέμαρχος λίγο πριν τη σύγκρουση ήταν ο Καλλίμαχος ο Αφιδναίος.

Ο Μιλτιάδης ήταν ένας από τους δέκα στρατηγούς της Αθήνας. Η οικογένειά του ήταν μία από τις πιο ευγενείς οικογένειες των Αθηνών κάτι που του επέτρεψε να είναι αρκετά πλούσιος και να απολαμβάνει δημόσια αξιώματα. Σε ηλικία μόλις 22 ετών διαδέχθηκε τον αδελφό του Στησαγόρα στη διακυβέρνηση της Θρακικής Χερσονήσου όπου ο θείος τους Μιλτιάδης ο πρεσβύτερος είχε ιδρύσει ένα ημιανεξάρτητο κρατίδιο (σημερινά Δαρδανέλια). Ως κυβερνήτης αναγκάστηκε να υποταχθεί στον Δαρείο και να ακολουθήσει τον Περσικό στρατό στις εκστρατείες του εναντίον των Σκυθών, γνωρίζοντας από πρώτο χέρι τις πολεμικές τους τακτικές. Η συνετή του διοίκηση και η κατάκτηση για λογαριασμό της Αθήνας των νησιών Λήμνου και Ίμβρου τον κατέστησαν εξαιρετικά αγαπητό στην Αθήνα και συντέλεσαν ουσιαστικά στην εκλογή του ως στρατηγού.

Το πεδίο αντιπαράθεσης των δυο στρατών, η πεδιάδα του Μαραθώνα, είχε σχήμα μισοφέγγαρου με μήκος περίπου 10 χιλιομέτρων και μέγιστο πλάτος τριών χιλιομέτρων στο μέσο της. Η πεδιάδα ήταν στενότερη στα άκρα της, όπου την εποχή εκείνη υπήρχαν έλη, τα οποία κατά την περίοδο της μάχης ήταν πλημμυρισμένα και συνεπώς ακατάλληλα για το ιππικό, κάτι που οι Πέρσες αγνοούσαν. Στο πολεμικό συμβούλιο των Αθηναίων υπήρξε ισοψηφία: πέντε στρατηγοί με πρώτο το Μιλτιάδη επέλεγαν να επιτεθούν αμέσως, ενώ οι άλλοι πέντε επέλεγαν να προσμένουν τη βοήθεια των Σπαρτιατών. Τότε ο Μιλτιάδης, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, στράφηκε στον πολέμαρχο Καλλίμαχο, η ψήφος του οποίου θα ήταν αποφασιστική, και του είπε:

«Από εσένα εξαρτάται, ω Καλλίμαχε, είτε να οδηγήσεις την Αθήνα στην σκλαβιά, είτε να εξασφαλίσεις την ελευθερία της και να αφήσεις στις επερχόμενες γενιές μια ανάμνηση κατά πολύ πιο έντονη από την ανάμνηση εκείνων που έκαναν την Αθήνα δημοκρατία. Γιατί ποτέ από τότε που οι Αθηναίοι έγιναν λαός δεν αντιμετώπισαν ένα τόσο μεγάλο κίνδυνο όσο σήμερα...».

Μετά από αυτό το λόγο ο Καλλίμαχος ψήφισε υπέρ της άμεσης μάχης.

Επί πέντε ημέρες (κατ’ άλλους οχτώ) οι δυο στρατοί ήταν ακίνητοι, ο ένας απέναντι στον άλλον. Τελικά οι Πέρσες άρχισαν να επιβιβάζονται στα πλοία. Έγινε φανερό ότι μια ικανή δύναμη Περσών θα κρατούσε τους Αθηναίους στο Μαραθώνα ενώ ο υπόλοιπος στρατός θα έπλεε προς την Αθήνα για να καταλάβει την ανυπεράσπιστη πόλη. Η κατάσταση απαιτούσε άμεση ενέργεια και ο Μιλτιάδης που εκείνη την ημέρα είχε έρθει η σειρά του να γίνει αρχιστράτηγος, διέταξε το στρατό των 10.000 Αθηναίων και των 1.000 Πλαταιέων να αναπτυχθεί για μάχη.

Η απόσταση μεταξύ των δύο στρατών ήταν λιγότερη από οκτώ στάδια (1,5 χιλιόμετρα). Ο Μιλτιάδης εξασθένισε σκόπιμα το κέντρο της Αθηναϊκής παράταξης τοποθετώντας εκεί οπλίτες της Λεοντίδας φυλής (με αρχηγό τον Θεμιστοκλή) και της Αντιοχίδας φυλής (με αρχηγό τον Αριστείδη), οι οποίοι ήταν παραταγμένοι σε βάθος μόνο τεσσάρων ανδρών, ενώ ενίσχυσε τα πλευρά τοποθετώντας οπλίτες σε βάθος οχτώ ανδρών. Ο πολέμαρχος Καλλίμαχος κατέλαβε την τιμητική θέση στη δεξιά πτέρυγα.

Με τη διαταγή του Μιλτιάδη όλος ο στρατός κινήθηκε εναντίον του εχθρού. Τον ύμνο - σύνθημα διέσωσε ο μεγάλος τραγωδός Αισχύλος, που πολέμησε και ο ίδιος στο Μαραθώνα, στην τραγωδία του «Πέρσες»:

«Ίτε παίδες Ελλήνων, ελευθερούτε πατρίδα, ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας, θεών τε πατρώων έδη, θήκας τε προγόνων, νυν υπέρ πάντων ο αγών!»

Ο Ηρόδοτος αναφέρει:

«Όταν οι Πέρσες είδαν τους Αθηναίους να κατεβαίνουν χωρίς ιππικό ή τοξότες και με μικρή δύναμη, πίστεψαν ότι ήταν ένας στρατός τρελών που έτρεχε να συναντήσει την καταστροφή του». Γρήγορα σχημάτισαν τις πολεμικές τους γραμμές προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους «τρελούς». Οι Αθηναίοι πλησίασαν και έφτασαν κοντά στις περσικές γραμμές - οι πρώτοι Έλληνες που άντεξαν τους Μήδους, το όνομα των οποίων μέχρι τότε προκαλούσε τρόμο.

Γνωρίζοντας την περσική πολεμική τακτική ο Μιλτιάδης, γνώριζε πως οι Πέρσες θα προσπαθούσαν να νικήσουν με τα τόξα τους και τον καταιγισμό των βελών. Το βεληνεκές των περσικών τόξων ήταν περίπου 150-200 μέτρα. Υπήρχε συνεπώς μια απόσταση πριν μπορέσουν οι Αθηναίοι να εμπλακούν με τους Πέρσες σε μάχη σώμα με σώμα. Και η απόσταση αυτή μόνο με έναν τρόπο μπορούσε να καλυφθεί για να υπάρξουν ελάχιστες απώλειες: τρέχοντας.

Μόλις η φάλαγγα έφτασε στο βεληνεκές των βελών των Περσών άρχισε να τρέχει, και έπεσε με ορμή πάνω στους Πέρσες. Ο καταιγισμός των βελών έπεφτε πάντα δυο βήματα πίσω απ’ τη φάλαγγα που κινούνταν εξαιρετικά γρήγορα. Οι Πέρσες τα έχασαν. Το κύριο όπλο τους αχρηστεύτηκε.

Στην κορύφωση της μάχης οι οπλίτες της Λεοντίδας και της Αντιοχίδας φυλής υποχώρησαν και αναδιοργανώθηκαν για να συνεχίσουν τη μάχη. Την ίδια ώρα οι πτέρυγες έτρεπαν σε φυγή τους αντιπάλους τους. Μετά από διαταγή του Μιλτιάδη οι οπλίτες των πτερύγων σταμάτησαν την καταδίωξη του εχθρού και στράφηκαν στο κέντρο, χτυπώντας τους Πέρσες απ’ τα νώτα. Οι περικυκλωμένοι Πέρσες δεν είχαν πια καμιά τύχη. Παρότι πολέμησαν σκληρά τελικά υπέκυψαν και οι μέχρι τότε αήττητοι Πέρσες, πέταξαν τα όπλα τους, γύρισαν τις πλάτες τους και τράπηκαν σε φυγή. Αρκετοί απ’ αυτούς σκοτώθηκαν στους βάλτους, την ύπαρξη των οποίων αγνοούσαν. Οι Αθηναίοι τους ακολούθησαν μέχρι τα πλοία. Εκεί έγινε η σκληρότερη μάχη και εκεί οι Αθηναίοι είχαν τις πιο βαριές απώλειές τους. Οι Αθηναίοι επιτέθηκαν στα περσικά πλοία και κατάφεραν να καταστρέψουν επτά απ’ αυτά. Ο Ηρόδοτος αναφέρεται στον Κυναίγειρο, αδερφό του Αισχύλου, ο οποίος προσπαθώντας να εμποδίσει ένα περσικό πλοίο να αποπλεύσει το άρπαξε με το χέρι του, περιμένοντας να φτάσουν οι συμπολεμιστές του και να το καταλάβουν. Όταν ένας Πέρσης του ακρωτηρίασε το χέρι τότε ο Κυναίγειρος έπιασε το πλοίο με το άλλο του χέρι. Όταν ο Πέρσης του έκοψε και το δεύτερο τότε ο Κυναίγειρος προσπάθησε να κρατήσει το πλοίο με τα δόντια του. Ξεψύχησε όταν ο Πέρσης του έκοψε το κεφάλι.

Οι Πέρσες άφησαν 6.400 άνδρες νεκρούς στο πεδίο της μάχης, ενώ παραμένει άγνωστος ο αριθμός των νεκρών κατά την υποχώρηση. Οι απώλειες των Αθηναίων ήταν 192 νεκροί (μεταξύ των οποίων ο πολέμαρχος Καλλίμαχος και ο στρατηγός Στησίλεως του Θρασύλου), 11 Πλαταιείς και αδιευκρίνιστος αριθμός δούλων.

Μετά τη μάχη, ο Μιλτιάδης αντιλήφθηκε ότι ο Περσικός στόλος θα έπλεε στην Αθήνα προκειμένου να καταλάβει την ανυπεράσπιστη πόλη. Για το λόγο αυτό άφησε τους οπλίτες της Λεοντίδας και της Αντιοχίδας φυλής, που είχαν δοκιμαστεί σκληρά στο κέντρο της φάλαγγας, να φυλάνε τα λάφυρα και τους αιχμαλώτους και με τον υπόλοιπο στρατό κινήθηκε προς την πόλη.

Με την απόφαση αυτή του Mιλτιάδη σχετίζεται το παρακάτω περιστατικό: Καθώς η μάχη πλησίαζε στο τέλος της κάποιος που βρισκόταν στην κορφή της Πεντέλης σήκωσε ψηλά μια ασπίδα και έστειλε ένα οπτικό σήμα. Κατ’ άλλους ήταν ένα σινιάλο προς τους Πέρσες από κάποιο οπαδό του Ιππία προκειμένου να βαδίσουν στην ανυπεράσπιστη πόλη και κατ’ άλλους σινιάλο από κάποιον Αθηναίο παρατηρητή, ειδικά τοποθετημένο εκεί, προκειμένου να ελέγχει την κατεύθυνση του Περσικού στόλου.

Οι Πέρσες πραγματικά έπλευσαν προς την Αθήνα και έφτασαν στον Φαληρικό όρμο. Οι Αθηναίοι όμως, γνωρίζοντας ότι η πόλη τους βρισκόταν υπό απειλή, βάδισαν ολονυχτίς, όσο πιο γρήγορα μπορούσαν στην Αθήνα, προκειμένου να την υπερασπιστούν. Κατάφεραν τελικά να φθάσουν νωρίτερα στην πόλη απ’ τους Πέρσες, οι οποίοι με το ξημέρωμα στον Φαληρικό όρμο είδαν με έκπληξη στους τριγύρω λόφους τις ασπίδες των Αθηναίων να λάμπουν στον ήλιο. Απογοητευμένοι συγκέντρωσαν το στόλο τους και επέστρεψαν στην Περσία.

Το ίδιο βράδυ έφτασε και η βοήθεια από τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες ζήτησαν την άδεια να επισκεφθούν το πεδίο της μάχης και όταν τους δόθηκε και είδαν τα πτώματα των Περσών εξέφρασαν το θαυμασμό τους για το κατόρθωμα των Αθηναίων.

Οι Αθηναίοι αποφάσισαν να θάψουν τους νεκρούς του Μαραθώνα κοντά στο πεδίο της μάχης σε τρεις τύμβους. Στον ένα έθαψαν τους Αθηναίους πολίτες, στον άλλο τους Πλαταιείς και στον τρίτο τους δούλους. Ο τύμβος των Αθηναίων σώζεται μέχρι σήμερα. Πιστεύεται ότι ο τύμβος των Πλαταιέων βρίσκεται στους πρόποδες της Πεντέλης. Ο τύμβος των δούλων δεν έχει εντοπιστεί ακόμα. Ανάμεσά τους ήταν ένα μικρό παιδί που σκοτώθηκε από Περσικό βέλος ενώ έδινε νερό στους μαχητές στη διάρκεια της μάχης.

Στον τύμβο των Αθηναίων, ο Σιμωνίδης έγραψε το παρακάτω επίγραμμα:

Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι,

χρυσοφόρων Μήδων εστόρεσαν δύναμιν

(Αμυνόμενοι υπέρ των Ελλήνων οι Αθηναίοι στον Μαραθώνα,

κατέστρεψαν τη δύναμη των χρυσοντυμένων Περσών).

Η Μάχη του Μαραθώνα που έγινε τον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο του 490 π.Χ. αποδείχθηκε πολύ σημαντική για τους Έλληνες. Σ’ αυτή συγκρούστηκαν δυο στρατοί και δυο πολιτισμοί μαζί, οι Έλληνες (Αθηναίοι και Πλαταιείς) από τη μια και οι Πέρσες απ’ την άλλη, η Ανατολή και η Δύση.

Η μάχη κατέδειξε με τον πιο περίτρανο τρόπο τι μπορεί να πετύχει η ενότητα και η αυτοπεποίθηση ενός λαού. Σύμφωνα με τους σύγχρονους ιστορικούς, «η νίκη των Αθηναίων στον Μαραθώνα έδωσε στους Έλληνες την ευκαιρία να επιζήσουν για τρεις αιώνες, όποτε και ανάπτυξαν αξιόλογο πολιτισμό, στη βάση του οποίου υπάρχει ο δυτικός πολιτισμός». Ο Edward Shepherd Creasy συμπεριλαμβάνει τη μάχη του Μαραθώνα στο έργο The Fifteen Decisive Battles of the World: from Marathon to Waterloo (Οι Δεκαπέντε πιο Αποφασιστικές Μάχες του Κόσμου: από τον Μαραθώνα στο Βατερλώ), ενώ ο Τζων Στιούαρτ Μιλ είχε δηλώσει ότι «η μάχη του Μαραθώνα αποτελεί σημαντικότερο γεγονός για τη βρετανική ιστορία από τη μάχη του Χάστινγκς».

Εξίσου σημαντική όμως φαίνεται ότι θεωρούνταν η νίκη αυτή απ’ τους αρχαίους Αθηναίους. Ο Αισχύλος θεωρώντας ότι η συμμετοχή του στη μάχη του Μαραθώνα ήταν το πιο σημαντικό γεγονός στη ζωή του, έγραψε το παρακάτω επίγραμμα:

Αἰσχύλον Εὐφορίωνος Ἀθηναῖον τόδε κεύθει

μνῆμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας·

ἀλκὴν δ’ εὐδόκιμον Μαραθώνιον ἄλσος ἂν εἴποι

καὶ βαθυχαιτήεις Μῆδος ἐπιστάμενος

(Αυτό ο τάφος στην καρποφόρα Γέλα

τον Αθηναίο Αισχύλο του Ευφορίωνα σκεπάζει.

Για την ξακουστή παλληκαριά του το άλσος του Μαραθώνα θα μιλήσει,

και οι μακρομάλληδες Μήδοι, που καλά τη γνωρίζουν).

Μετά τη μάχη υπήρξαν πολλοί θρύλοι που σχετίζονταν μ’ αυτή. Ένας απ’ τους κυριότερους αναφέρεται στην πορεία του δρομέα Φειδιππίδη από την Αθήνα στη Σπάρτη. Κατά τη διάρκειά της ο Αθηναίος δρομέας συνάντησε στον δρόμο του τον θεό Πάνα, ο οποίος τον ρώτησε τους λόγους για τους οποίους οι Αθηναίοι δεν τον τιμούσαν. Ο δρομέας απάντησε ότι οι Αθηναίοι θα τον τιμούσαν απ’ εδώ και πέρα. Σε ανταπόδοση ο Πάνας προκάλεσε πανικό στους Πέρσες κατά τη διάρκεια της μάχης και για να τον τιμήσουν οι Αθηναίοι έφτιαξαν ένα τέμενος στα βόρεια της Ακρόπολης.

Μετά τη νίκη, η γιορτή της Αγροτέρας Αρτέμιδος πήρε νέα μορφή. Πριν τη μάχη, οι Αθηναίοι ορκίστηκαν να θυσιάζουν ένα αριθμό αιγών ίσο με τον αριθμό των νεκρών Περσών. Μετά τη μάχη, λόγω του μεγάλου αριθμού των νεκρών Περσών, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να προσφέρουν πενήντα αίγες κάθε χρόνο. Ο Ξενοφών αναφέρει ότι, ενενήντα χρόνια μετά τη μάχη, αυτή η παράδοση συνεχίζονταν.

Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι οι Αθηναίοι είχαν δει το φάντασμα του Θησέα, το οποίο τους οδήγησε κατά των Περσών. Η σκηνή αυτή απεικονίζεται στην τοιχογραφία της Ποικίλης Στοάς.

Κατά τον Ηρόδοτο, ο Φειδιππίδης έτρεξε την απόσταση 40 μιλίων, από την Αθήνα μέχρι τη Σπάρτη, μέσα σε δύο μέρες. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Φειδιππίδης έτρεξε στην Αθήνα μετά τη μάχη, φώναξε τη λέξη «Νενικήκαμεν» (Νικήσαμε!) και ξεψύχησε. Αυτή η ιστορία συναντιέται στο έργο «Στη δόξα της Αθήνας» (1ος αιώνας μ.Χ) του Πλούταρχου, το οποίο αποτελείται από αποσπάσματα του χαμένου έργου του Ηρακλείδη του Ποντικού, μόνο που εκεί ο δρομέας αναφέρεται ως Θέρσιππος και Ευκλής. Ο Λουκιανός πάλι δηλώνει με βεβαιότητα ότι ο δρομέας ονομαζόταν Φιλιππίδης και όχι Φειδιππίδης.

Όπως κι αν ήταν όμως το όνομα του οπλίτη, το ουσιαστικό είναι η συλλογική μνήμη για τον αγώνα του. Το 1894 που αναπτύχθηκε η ιδέα των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων, οι διοργανωτές έψαχναν ένα άθλημα που θα θύμιζε τη δόξα της Αρχαίας Ελλάδας. Ο Μισέλ Μπρεάλ πρότεινε «την επανάληψη του διάσημου εκείνου δρόμου που εξετέλεσε ο στρατιώτης του Μαραθώνος» στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 και μαζί του συμφώνησαν ο Πιερ ντε Κουμπερτέν, ο Δημήτριος Βικέλας και ο Γεώργιος Αβέρωφ, ο οποίος αθλοθέτησε και το κύπελλο. Το άθλημα τελικά έγινε πολύ δημοφιλές και πολλές μεγάλες πόλεις άρχισαν να διοργανώνουν τον δικό τους μαραθώνιο ενώ η απόσταση που καθορίστηκε για τη διεξαγωγή του ανέρχεται στα 42,195 χιλιόμετρα.

Στις 8 Δεκεμβρίου 2010, κατά την 2500ή επέτειο της μάχης του Μαραθώνα, η Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ δήλωσε ότι η μάχη αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στην ιστορία της ανθρωπότητας.